Evaluatie

1.1 De praktijkopleider
Bij het opleiden staan de leerlingen centraal, maar bij het begeleiden spelen de praktijkopleider en de werkplekbegeleider een hoofdrol. De praktijkopleider houdt immers het gehele opleidingsproces in de gaten. De werkplekbegeleider neemt de dagelijkse begeleiding op de werkplek voor zijn rekening. Deze twee rollen kunnen overigens ook door één persoon uitgevoerd worden. De praktijkopleider is waarschijnlijk op grond van zijn betrokkenheid bij jongeren begonnen leerlingen te begeleiden; maar tijden veranderen.
• Is de betrokkenheid nog altijd even groot?
• Is de ondersteuning vanuit het bedrijf voldoende?
• Is er voldoende tijd, ruimte en budget beschikbaar?
• Is de taakomschrijving van de praktijkopleider duidelijk?
• Zorgt de bedrijfsleiding voldoende goed voor de praktijkopleider?
• Kan de praktijkopleider eventuele opmerkingen of verbetervoorstellen kwijt bij de bedrijfsleiding?
Zaken waar ooit aan gedacht is maar waar de aandacht gemakkelijk vanaf dwaalt.

Het is verstandig als de bedrijfsleiding minimaal één keer per jaar een evaluatiegesprek houdt met de praktijkopleider over het opleidingsproces en de faciliteiten die het bedrijf hiervoor ter beschikking stelt. Het is van belang dat er in dit gesprek vrijuit gesproken kan worden, ideeën uitgewisseld worden en dat er serieus naar verbetermogelijkheden gekeken wordt.

Download hier een vragenlijst voor de waardering door de praktijkopleider.

Als basis voor het gesprek kunt u het opleidingsplan gebruiken. Een plan met reële doelen die gedurende het hele jaar nagestreefd worden. Aan het eind van het jaar wordt het plan geëvalueerd. In hoeverre is uitgevoerd wat er in het plan staat en is het effect hiervan zoals verwacht? Antwoorden op dergelijke vragen worden meegenomen bij het opstellen van het opleidingsplan voor het volgende jaar.

Uiteraard worden ook de bevindingen van de diverse gesprekken / enquêtes, het (bijgestelde) opleidingsbeleid en de wensen van de werknemers (eventueel in de vorm van persoonlijke ontwikkelingsplannen) hierin meegenomen. Deze kwaliteitsverhogende cyclus maakt dat het opleidingsplan van uw bedrijf elk jaar beter en realistischer wordt.

In het hoofdstuk 'Visie en strategie' wordt ingegaan op het opzetten van een bedrijfsopleidingsplan. U kunt dit onder het tabblad 'Opleidingsbeleid' vinden.

1.2 De werkplekbegeleider
De werkplekbegeleider moet de leerling de kneepjes van het vak aanleren op de werkplek. Dit kan in een werkplaats en ook op lokatie. Maar zat hij wel op een leerling te wachten, had hij niet liever een competente of vakvolwassen collega aan het werk? Op de werkvloer kost een leerling in eerste instantie tijd. Hij moet het vak tenslotte eerst leren. Geeft de bedrijfsleiding deze tijd wel? Of moet de klus gewoon zo snel mogelijk klaar en kan er geen tijd in de leerling geïnvesteerd worden?

Zowel met de praktijkopleider als met de werkplekbegeleider kan het management de rol in het proces van opleiden bespreken en evalueren. Wordt óók de werkplekbegeleider in het opleiden en het begeleiden voldoende gesteund door het management van het bedrijf? Betrekt het management de praktijkopleider bij het evalueren van het functioneren van de werkplekbegeleider (denk aan functioneringsgesprekken)?

Is uw bedrijf iets groter dan kan het zijn dat u meerdere leerlingen in uw bedrijf hebt die soms verschillende opleidingen volgen. Veelal heeft u dan ook meerdere werkplekbegeleiders die deze leerlingen begeleiden. Het kan nuttig zijn om eens met meerdere werkplekbegeleiders gezamenlijk om de tafel te gaan zitten en ervaringen uit te wisselen over de opleidingsprocessen binnen het bedrijf en de facilitering van de werkplekbegeleiders en leerlingen.

Download hier een vragenlijst voor de waardering door de werkplekbegeleider.

1.3 De leerling
Uiteraard bespreekt u periodiek de praktijkopleiding en de stand van zaken op school met de leerling. Maar hoe ervaart de leerling de opleiding? In een gesprek waarin het niet om de resultaten van de praktijkopleiding gaat maar om de faciliteiten, de begeleiding, de school etc., komt u erachter hoe hij de opleiding ervaart.

Vragen om aan te denken zijn:
• Sluit het werk aan bij de opleiding?
• Is er voldoende oefenmateriaal?
• Hoe wordt er omgegaan met fouten die gemaakt worden tijdens het werk?
• Is er gelegenheid tot zelfstandig werken?
• Hoe is de samenwerking met de praktijkopleider? Hoe is de begeleiding?
• Hoe is de samenwerking met de werkplekbegeleider?
• Wat vindt hij van de arbeidsomstandigheden?
• Hoe ervaart hij de arbeidsverhoudingen?
• Wat vindt hij van de bedrijfscultuur?
• Wat vindt hij van de arbeidsvoorwaarden?
• Waren er bijzondere omstandigheden? Zo ja, hoe is hier mee omgegaan?

De punten kunt u in een gesprek naar voren laten komen. Ook kunt u dit door middel van een enquêteformulier aan de leerling voorleggen. Afhankelijk van de leerling kunt u hiervoor kiezen.

U kunt dit aan het eind van de BPV-periode doen (veelal bij BOL-leerlingen), maar bij langere BPV-periodes (BBL-leerlingen) is ook een tussentijdse evaluatie, bijvoorbeeld elk jaar, mogelijk. De leerling kan dan zelf nog profiteren van de verbeteringen die u doorvoert.

Download hier een voorbeeldbrief voor het verzoek voor het meewerken aan een evaluatie.
Download hier een vragenlijst voor de waardering door de BBL-leerling.
Download hier een vragenlijst voor de waardering door de BOL-leerling.

1.4 De school
De school is eindverantwoordelijk voor de opleiding. Zij geven uiteindelijk ook het diploma uit. Maar hoe tevreden bent u over en weer met elkaar?

De school laat een leerling bij u solliciteren naar een BPV-plaats. Maar waarom nu juist bij u? De BPV-begeleider van de school kan u vertellen waarom hij deze leerling naar uw bedrijf verwees; welke aspecten van uw bedrijf sluiten aan bij deze leerling en waarom? Voor u kan deze informatie waardevol zijn. Bij sollicitatiegesprekken wilt u sollicitanten toch ook optimaal informeren over uw bedrijf?

Aan de andere kant kunt u de school vertellen waarom u vindt dat uw leerlingen juist op deze school de opleiding moeten volgen. Wat doet de school goed? Maar ook: wat zou u beter willen zien? (Komt de roosterwijziging en de examenoproep vroeg genoeg zodat u het kunt inplannen? Informeert de school u goed over de verwachtingen die zij heeft van het bedrijf?) Welke taken verwacht de school dat u vervult en welke taken neemt de school op zich?

Houdt dus periodiek een evaluatiegesprek met de begeleider van de school waar u het heeft over het opleidingsproces en de taken van de school en het bedrijf en niet over de leerling zelf. Probeer dit gesprek in een open sfeer te houden zodat iedereen, zonder zich aangevallen te voelen, kan zeggen wat hem dwars zit of wat hij denkt dat beter zou kunnen.

Download hier een voorbeeldbrief voor het verzoek voor het meewerken aan een evaluatie.
Download hier een vragenlijst voor de waardering door de school.

2.1 Beginpunt
Wanneer een leerling zich bij u meldt heeft u een sollicitatiegesprek met hem. Hebt u na afloop van het gesprek voldoende inzicht in zijn kennen en kunnen? Welke prestaties heeft hij uitgevoerd, waar staat hij in zijn opleidingsproces? Pas indien u weet met welke voorkennis hij bij u binnenkomt, weet u wat uw vertrekpunt is. U gaat de leerling immers verder vormen tot toekomstig werknemer in de branche? Bij de BBL-leerling is het nóg belangrijker dan bij een BOL-leerling om te weten waar hij in zijn opleiding staat. Wat is er behaald, wat moet er nog behaald worden? Van daaruit kunnen wij gaan opleiden.

Download hier een formulier dat u kan helpen bij het verzamelen van evaluatiegegevens.

2.2 Inzicht in resultaten
Resultaten boven water krijgen is één ding, maar hoe zorg je dat je actueel inzicht hebt in de stand van zaken? In een portfolio, praktijkwerkboeken, BPV-boeken, BPV-wijzers of op digitale leerling-kaarten kunnen de resultaten van het opleiden worden vermeld. Inzicht in de resultaten geeft u de mogelijkheid om niet alleen te sturen op de voortgang van de leerling, maar ook op het opleidingsproces.
• Hoe ver is de leerling met de theorie(opleiding)?
• Waar staat hij in zijn praktijkopleiding?
• Welke vaardigheden beheerst hij?

2.3 Sturen op resultaten
Gecombineerd met een persoonlijk ontwikkelingsplan, waarin de toetsmomenten staan gepland, kunt u gaan sturen. Bijvoorbeeld:
• Inzetten op een ander project waardoor andere vaardigheden uitgevoerd moeten worden.
• Oefenen binnen de eigen werkplaats, zodat alles tot in de finesses bekeken kan worden.
• Een deel van de praktijkopleiding extern laten plaatsvinden in een bedrijfsschool. Hier krijgt de leerling met anderen te maken die het de kneepjes van het vak bijbrengen.

2.4 Eindresultaten
Is alleen een diploma goed genoeg? Wanneer vindt u dat een leerling een positief resultaat in zijn opleiding heeft behaald? De leerling moet met een tevreden gevoel zijn BPV-periode af ronden. U moet het gevoel hebben hem verder geholpen te hebben in zijn opleiding. Bij een BBL-leerling wilt u, evenals hij, graag dat er een diploma behaald wordt. Helaas lukt dat niet altijd, ondanks alle inspanningen die u, en hij, plegen. Als er voldoende motivatie bij de leerling is en er is voortgang in de ontwikkeling, dan verdient hij ook een kans. Ondanks het niet behalen van een diploma kun je mensen wel zien groeien in hun functie. Is dat geen resultaat van zijn en uw inspanningen?

2.5 Uitzonderlijke resultaten vieren
 In sommige landen ontvangen leerlingen, die met zeer hoge cijfers geslaagd zijn, een bijzonder certificaat of andere vorm van eer. Heeft deze leerling bij uw bedrijf zijn praktijkopleiding gevolgd, dan kunt u hier gerust trots op zijn! Besteedt de school geen extra aandacht aan het behalen van zeer hoge cijfers, dan is het het overwegen waard of u hier binnen uw bedrijf wél aandacht aan wilt besteden (in welke vorm dan ook). Waardering is goed voor de leerling en heeft ook zijn uitwerking op de rest van het bedrijf.